Arif Aydoğmuş

Iklığ (genelde Rebab olarak karşınıza çıkar) yaylı bir müzik aletidir. Genelde yarım küre şeklinde bir gövdeden uzatılan sapa, at kılı, bağırsak gibi bir, iki, üç telin gerilmesi ile yapılır. Genelde at kılı ile yapılmış yay ile çalınır.
Iklığ gövdesi olarak, hindistan cevizi, bağa (kaplum-bağanın gövdesi), kabak gibi malzemeler kullanıldığı olmuştur. Günümüzde daha çok hindistan cevizi ile yapılmaktadır.
Iklığ, tok sesli bir müzik aletidir. Genellikle sesinin dikkat çekmediği ve anlaşılmadığı söylensede bir orkestra içerisinde gizli ve etkin bir rolü vardır.

Derinden bir ses veren ıklığ dinleyicisini yormadan usulca kendini hissettirir…

Iklığ Yapımı

Öncelikle şunu belirtmeliyizki, akademik bir çalışma, uluslararası standartlar bağlı kalmak gibi bir amaç yoksa müzik aletinin yapım kuralı olamaz…

Burada anlatacağımız yapım tamamen yapanın zevklerine göredir ve yapan kişi dilediği şekilde denemeler ve değişiklikler yaparak kendi özgün müzik aletini yapabilir…

Hindistan cevizi

Hindistan cevizi, oldukça sert bir kabuğa sahiptir. İçi boşaltıldıktan sonra kurutulmuş bir kabuk yine aynı sertlikte ancak kırılıp çatlamaya daha yatkın olur. Bu nedenle kesme, delme, oyma gibi adımlarda olabildiğince dikkatli ve hafif davranmak yararlı olacaktır.
Hindistan cevizi kabuğunu matkapla delerken, matkabınızın hız ayarı varsa orta seviyede tutmanız yararlı olacaktır. Sert kabuk matkapla delinirken genellikle sürtünmeden dolayı yanar. Deldiğiniz noktadan yükselen duman ve kabuğun yanık kokusu burnunuz hassassa biraz yakıcı olabilir.

Gövdenin hazırlanışı

Orta büyüklükte bir hindistan cevizinin öncelikle içini boşaltmalısınız.
Cevizin tepesinde bulunan üç noktadan iki tanesini matkapla ya da tornavida ile yavaşça deliniz. (Bu kısım yumuşaktır) Ters çevirerek içerisindeki suyunu boşaltın. (Ortalama bir bardak kadar. – Olgunlaşmış bir hindistan cevizinin suyu biraz kekremsidir. Genelde içenler beğenmediklerini ifade ederler ancak deneyebilirsiniz.)
Suyunu boşalttığınız hindistan cevizini ortasından biraz daha yüksek bir yerden kıl testere ile yavaş yavaş kesin. (Varsa matkapla bir delik delip, dekupaj tığını bu delikten geçirerekte kesebilirsiniz.) Testere ya da dekupaj ile düz bir biçimde kestikten sonra biri büyükçe bir tas öteki kül tablası şeklinde olan iki parçayıda değerlendirebilirsiniz.
Büyük tas biçimini ıklığın gövdesi, küçük parçayı ise kültablası, mumluk vs. yapmak için kullanabilirsiniz.

Kestiğiniz kabukların içerisindeki beyaz etli kısmı yemek üzere da ayırabilirsiniz. Bunun için bir bıçak kullanarak kabuğa zarar vermeden yavaş yavaş kesebilirsiniz. Ancak içini yemeyi düşünmüyorsanız kabukları bir süre güneşte bekleterek kurumasını sağlayın. Kurudukça etli kısım gövdeden kendiliğinden ayrılacaktır.

Gövde için kullanacağımız parçanın dışını kalın bir zımpara ile (palet zımparası öneririm) zımparalayarak tüylü kabuğu eritin.
Tüylü kabuk eritildikten sonra daha ince bir zımpara kullanarak kabuk üzerinde derin çiziklerin oluşmasını engelleyebilirsiniz. (80 numara zımpara öneririm)
Elinizle kontrol ederek pürüzlü yüzeyden arınıncaya kadar kabuğu zımparalayın. Belirli aşamalardan sonra zımparanızı incelterek devam etmeniz iyi bir sonuç verecektir. 80-180-240-300 ve 600 numara zımparalar kullanarak düzgün ve parlak bir yüzey elde edebilirsiniz.
İnce zımparalara geçtiğinizde önerim çıkan tozu biriktirin. Daha sonra çatlama, açıklık, çukur vs gibi yerlerde bu tozu macun haline getirip aynı renkte bir dolgu yapabilirsiniz. Macun yapmak için tozun içerisine bir miktar ağaç tutkalı damlatıp harcı karıştırın. Çukur, açık veya çatlakların üzerini alçıyla delik doldurur gibi doldurup kurutun. Kuruduktan sonra ince bir zımpara ile fazlalıkları eriterek başarılı bir dolgu yapabilirsiniz.

Sap takılması

Standart ölçülerde bir ıklığ yapmıyorsanız sap için dilediğiniz boy ve genişlikte sert bir ağaç kullanabilirsiniz. (Ben yuvarlak biçimlenmiş bir ağaç tercih ettim.) Hindistan cevizinin kestiğiniz yüzeye çok yakın ve çok uzak olmayan bölümünü oyarak sapı içeri geçirin. Dilerseniz öteki tarafından da aynı şekilde oyarak sapı uzatabilirsiniz. Ancak sağlam olması ve uç kısmının daha ince olmasını tercih ettiğim için öteki ucunu bir kavaleden yaptım. (Kavale mobilyacıların montajlarda kullandığı 8-10 mm çapında yuvarlak biçimlendirilmiş bir ağaçtır. Resimde siyaha boyanmış olarak göreceğiniz parça)
Bunun için 8-10mm’lik tığ ile kabuk üzerinde bir delik açın. Sapın ortasınıda aynı tığ ile 5-6 cm delin. Dışarıda bırakmak istediğiniz uzunluğa göre 15-20cm uzunluğunda bir kavale parçası kesin. Sapın ortasına deldiğiniz deliğin içine tutkal damlatıp kavaleyi kabuğun dışından geçirdikten sonra sapa takın ve tutkallayarak kabuğa yapıştırın.

Sapın başlık kısmını dilediğiniz şekilde yontarak şekillendirebilirsiniz. Kullanacağınız tel sayısına göre başlığı delip akort çubukları için yine kavale kullanabilirsiniz.

Kabuğun üst kısmını bir deri ya da ince bir ağaç ile örtebilirsiniz. Genelde deri kullanılır.
Deri ile örterken farklı yöntemler deneyebilirsiniz. Benim önerim hemen sapın hizasından kıl testere ile bir kanal açın. Deriyi gerdirip bu kanalı kullanarak ince bir misina ile (olta ipi) sıkıca bağlayın. Kanal açma nedeni misinanın kanalın içinde kalmasını sağlayarak kaymasını önlemek.
Kabuk deri ile kaplandıktan sonra, kullanacağınız tel sayısına göre bir köprü yapıp yapıştırın. Tel olarak dilerseniz ince misina, hazır tel de kullanabilirsiniz. Ancak at kılı (kuyruğu) ve ipek üzerine sarılmış tel daha iyi olacaktır. Genelde üç telli yapılıyor biri at kılı, ikisi ipek üzerine sarılmış telden ve genellikle at kılı telinden çalınıyor.
Çalmak için kullanacağınız yayıda kolay kırılmayan ancak esneyebilen ince bir çubuktan yine at kılı kullanarak yapın.