İstisnalar Kaideyi Bozmaz!
Merhaba;
bir süredir, üzerinde çalıştığım “öyümcek” projesi ve diğer bir kaç işim nedeniyle yazamadım. Birkaç hafta önce sevgili Emin’in hafta sonu ziyaretine gelmesiyle yaklaşık 20 saatlik bir sohbete tutuştuk. Konuşmanın tam olarak neresinde ve neyin üzerine söylediğimi şimdi anımsamıyorum ancak, sevgili Tuba “İstisnalar Kaideyi Bozmaz” için kısa da olsa yazmamı önerdi.
İSTİSNALAR ve KAİDELER
KAİDE:
Kaide sözcüğü, arapça “K-A-D” ( قعد ) kökünden gelir. Aynı kökten gelen “makat” (tahtadan yapılmış oturak) sözcüğüde dilimize girmiştir. “Kaide” sözcüğü, oturma, oturak, temel, taban gibi anlamlara gelmektedir.
Heykelcilikte, “kaide” sözcüğü sıklıkla kullanılır. “Heykelin kaidesi” yani heykelin oturtulduğu ana, taşıyıcı temel.
Gündelik yaşamda ise daha çok “kural” sözcüğüne yakın bir anlamda kullanılır. (Ör: Bu işin usulü, kaidesi böyle.)
İSTİSNA:
İstisna sözcüğü arapça, “S-N-Y” ( ثنى ) kökünden gelir. (Arapça, iki sayısı ile aynı kök) İkilem, ikili olma gibi anlamlara gelir.
Gündelik yaşamda ise daha çok, “dışında tutma, alternatif” gibi anlamlarda kullanılır.
Sıklıkla, zor bir durumda kaldığımızda bir kaçış tümcesi olarak “İstisnalar kaideyi bozmaz!” deyip sıyrılmayı seçeriz. Çoğunlukla karşımızdaki bununla tatmin olmuş gibi görünmese de kendisi de sıklıkla bu deyime başvurduğundan olsa gerek pek üstelemez.
Peki, gerçekten de istisnalar kaideyi bozmaz mı? Yani, ikilemler dayanağı bozmaz mı?
Dilerseniz, çok basit bir kaç örnekle, sık sık başvurduğumuz bu kaçış tümcesini inceleyelim.
* Kütle çekimi yasasına göre, elinizde tuttuğunuz bir şeyi her bırakışınızda yere düşmesi gerekir.
* Genel ve uzun süreli bir gözleme göre her insan ölür.
* Benzin ateşle temas edince yanar.
…
* Elinizde tuttuğunuz bir taşı bıraktığınızda düşmüyorsa,
* Bir insan ölmüyorsa,
* Benzini tutuşturduğunuzda yanmıyorsa,
Böyle bir durumda;
* Balkondan aşağıya bırakılan bir kayanın altında durmaya devam edebilir misiniz?
* Karşıdan gelen bir trene, saatte 200km hızla bodoslama dalabilir misiniz?
* Benzin dolu bir havuzda yüzerken, bir arkadaşınızdan çakmakla yakmasını rica edebilir misiniz?
Nede olsa istisnalar kaideyi bozmaz… MI!?
İkilemler (istisna) dayanakları (kaide) düpe düz bozarlar. 
Sizin “ikilemlerle” bozulmayan “dayanaklarınız” var mı?
***
Temel, zarı her attığında 5 geliyormuş. (Dayanak) Öyleki girdiği her bahsi kazanıyormuş. Bir gün, Dursun’a, “Zarı atacağım ve 5 gelecek. Tüm mal varlığımı bu bahse yatırıyorum.” diye seslenmiş. Dursun bahsi kabul etmiş. Temel, “5 gelirse tüm mal varlığını alırım, gelmezse benim tüm mal varlığım senindir.” diyerek kendinden emin bir şekilde yinelemiş bahsi. Zarı atmış ve gelen sayı 4. (İkilem)
Temel;
- Ama Dursuncuğum istisnalar kaideyi bozmaz, ben hep 5 atıyorum, bu istisnada kaideyi bozmadığına göre bahsi ben kazandım.
Derse bu doğru mudur?
Sevgiyle…
