Arif Aydoğmuş

Linux konusu açılınca, genellikle Microsoft’un Windows ürünü ile bir kıyaslamaya gidilir. Windows ürünü ile kıyaslama yapılırken çoğunlukla hatalı olarak “Windows şunu yapıyor Linux’ta yapıyor mu?” sorusu sorulur. Bu soru; “Audi gidiyor BMW’de gidiyor mu?” sorusu ne kadar doğru ise o kadar doğrudur.

Windows’la e-posta alış-verişi yapabiliyorum GNU/Linux’la da yapabilir miyim? Evet.

Windows’la film izleyebiliyorum GNU/Linux’la da izleyebilir miyim? Evet.

…

Sorulması gereken asıl soru şudur; “GNU/Linux ile sahip olduğum haklara Windows’ta da sahip miyim?”

Not I: Evet, GNU/Linux ifadesini kullanmak daha doğrudur.

Not II: Bu yazımda, Microsoft Windows ürünü sorulduğu için örneklemeleri bunun üzerinden yapmama karşın, özgür olmayan tüm yazılımlar için durum genelde aynıdır.

GNU/Linux ile sahip olduğum haklara Windows’la da sahip miyim?

Sıklıkla göz ardı edilen bir konu GNU/Linux ve diğer özgür yazılımların lisanslarıdır. Çoğunlukla GNU/Linux ya da özgür yazılım denilince “lisanssızmış” gibi bir algı oluşur ancak özgür yazılımlarda lisanslıdır. Aslında, onların özgür yazılım olmalarını sağlayan sahip oldukları lisanstır. GNU/Linux ve özgür yazılımların pek çoğu GNU Genel Kamu Lisansına (GNU General Public License) sahiptir. Microsoft firması ise Windows ürününü EULA (End User License Agrement) adını verdiği bir son kullanıcı lisans sözleşmesi ile satar.

Aşağıda Microsoft EULA ile kiralanan Windows ve GNU Genel Kamu Lisansı ile sahip olunan GNU/Linux üzerindeki haklarınızı inceleyeceğiz.

* EULA gereği gerçekte Windows kopyasını aldığınızda ona sahip olmazsınız, kiralamış olursunuz.

* GNU GPL gereği edindiğiniz GNU/Linux’un sahibi olursunuz. Linux’un tescil sahibi olan Linus Torvalds GNU lisansından vazgeçse dahi bu, GNU GPL gereği sizin sahip olduğunuz sürümü etkilemez.

* EULA gereği Windows kopyanızı yalnızca bir bilgisayarda kullanabilirsiniz.

* GNU/Linux’ta böyle bir sınırlama bulunmaz. GNU GPL’ye bağlı kalarak, dilediğiniz gibi kopyalayıp dağıtabilirsiniz.

* EULA gereği Windows kopyanızı bir işlemci ile kullanabilirsiniz.

* GNU/Linux’ta sahip olduğunuz sürümün desteklediği kadar. (-ki bu sayı ev bilgisayarınızda göremeyeceğiniz kadar fazladır.)

* EULA gereği Windows kopyanızı aynı anda bir istemci ile kullanabilirsiniz.

* GNU/Linux ile sahip olduğunuz sürümün desteklediği kadar.(-ki bu sayı oldukça fazladır.)

* EULA gereği Windows kopyanızı (acil bir durum dahi olsa) kardeşinizin, annenizin, kız arkadaşınızın veya kopyayı kullandığınızın dışında size ait başka bir bilgisayarda dahi kullanamazsınız. (Yani dağıtamazsınız, aktaramazsınız.)

* GNU/Linux ile GNU GPL’ye bağlı kalarak dilediğiniz bilgisayarla paylaşabilir, aktarabilirsiniz. Hatta taşınabilir bir belleğe GNU/Linux sürümünüzü kaydedip her hangi bir bilgisayarda kolaylıkla kullanabilirsiniz.

* EULA gereği Windows kopyanıza gerek yerel ağ üzerinden gerek internet ağı üzerinden en çok 5 aygıtın bağlanmasına izin verebilirsiniz.

* GNU/Linux ile kuramsal olarak sonsuz, gerçekte ise bilgisayarınızın donanım ve ağ bağlantısının kaldırabileceği sınıra kadar bunu yapabilirsiniz.

* EULA gereği Windows kopyanızı en çok 30 gün içerisinde sizden istenen kişisel bilgilerinizide sağlayarak etkinleştirmeniz gerekir. (Bu işlem ücretli de olabilir.)

* GNU/Linux etkinleştirme gibi bir zorunluluk bulunmaz, doğrudan kullanmaya başlarsınız.

* EULA gereği Windows kopyanızın içerisine yerleştirilmiş yasa dışı kullanımı tespit etmek üzere çalışan bir yazılımın çalışmasını kabul etmiş sayılırsınız.

* GNU/Linux’ta böyle bir denetleme mekanizması bulunmaz. (Özgürlüğe ve paylaşıma ihanet eden bir gün mutlaka bir yerlerde ortaya çıkıyor. )

* EULA’da açıkça belirtilmemiş bir hak ortaya çıktığında bu hak sizin değil Microsoft’undur.

* GNU/Linux’un sahip olduğu GNU GPL lisansında herşey çok açık ve nettir.

* EULA gereği Windows kopyanızı kullanırken “Dijital Haklar Yönetimi” gereği, üçüncü taraf firmaların Microsoft’tan istediği bir takım yükleme ve/veya kaldırmalar size sorulmadan yapılabilir.

* GNU/Linux dağıtımlarında size sorulmadan hiç bir yükleme yapılmaz. (Paket bağımlılıklarının bununla karıştırılmaması gerekir.)

* EULA gereği Windows kopyanızda Microsoft, sürekli denetim yapıp, internet tabanlı bazı hizmetler için dilediği gibi yazılım yükleyebilir.

* GNU/Linux dağıtımlarında bu tür üstü kapalı ifadeler bulunmaz. Herşey açıkça belirtilmiştir. Yapılan her iyileştirme sürüm notlarında açıkça belirtililir. Yazılım sürümünü yükseltme ya da ek bileşenler yükleme tamamen sizin seçiminize bağlıdır.

* EULA gereği Microsoft bilgisayarınız hakkında bilgiler toplayabilir ve bu bilgileri başkaları ile paylaşabilir. Farklı ürün ve teknolojiler geliştirip size sunmak için (tabiki lisanslı olarak) bu bilgileri kullanabilir.

* GNU/Linux dağıtımları böyle bir yönteme başvurmaz. Yalnızca bazı dağıtımlarda kurulum sırasında bilgisayarınızın genel donanım bileşenlerinin, sürücü geliştirme işlemlerinde kullanılmak üzere dağıtım ağına gönderilmesini isteyip istemediğiniz sorulabiliyor. (Elbette gönderilen bilginin içeriğini görebiliyorsunuz.)

* EULA gereği Windows kopyanızı parçalara ayıramaz, kaynak koduna çeviremezsiniz.

* GNU/Linux çekirdeği başta olmak üzere dağıtımların ve yazılım paketlerinin hemen hepsi kaynak kodları ile birlikte yayınlanırlar. GNU GPL lisansına bağlı kalarak, kaynak kodlarda dilediğiniz gibi özelleştirme, değiştirme, ekleme ve hatta çıkarma yapabilirsiniz. GNU GPL lisansı ile dağıtmak koşulu ile dağıtabilir, paylaşabilir hatta satabilirsiniz.

* EULA gereği Windows kopyanızı ticari bir amaçlar için sunucu olarak kullanamazsınız. Bu amaç için sunucu lisansı edinmeniz gerekir.

* GNU/Linux için böyle bir koşul bulunmaz. GNU GPL’ye bağlı kalarak dilerseniz ticari amaçlar için kullanabilirsiniz.

* EULA gereği Microsoft, Windows kopyanızı, başka sitelerin bağlantıları ile doldurulmuş halde size verebilir ancak hiç bir sorumluluk kabul etmez.

* GNU/Linux dağıtımları bu tür üstü kapalı ifadeler kullanmazlar. Bazen dağıtımın ana sayfasına dahi bir bağlantıyı açıkça göremeyebilirsiniz.

* EULA gereği Microsoft, size sağladığı internet tabanlı tüm hizmetleri dilediği zaman sonlandırabilir.

* GNU/Linux ve dağıtımlar bu tür tehditler içermez. Genellikle yazılımı geliştiren birileri oldukça yaşamaya devam eder. Geliştiren olmasa dahi kendiniz elinizdeki kopya üzerinde dilediğiniz gibi geliştirme hakkına zaten sahipsiniz.

* EULA gereği Windows kopyanızı bir üst sürüme yükselttiğinizde (tabiki bir lisans edinerek) önceki sürümü artık kullanamazsınız.

* GNU/Linux için böyle bir kısıtlama bulunmaz. Dilerseniz geniş bir diskte her sürümün bir kopyasını saklayabilir, dilediğiniz zaman dilediğiniz sürümü, dilediğiniz gibi kullanabilirsiniz.

* EULA gereği sözleşmeye aykırı davrandığınız durumda (elbette hakkınızda yasal işlemler yapıldıktan sonra) kopyayı tamamen yok etmeniz gerekir ve artık o lisansı kullanamazsınız.

* GNU GPL lisansını çiğnediğiniz durumda genellikle yasal yollara başvurmaya gerek kalmadan, yazılımı GNU GPL lisansı ile dağıtarak sorunu çözebilirsiniz. Ancak çiğnemekte ısrarcı olmanız ve yasal yollara başvurulması durumunda kazanamayacağınız çok açıktır. Buna rağmen, bu durum, aynı yazılımı kullanmanızın önünde engel değildir. (Elbette GNU GPL’ye bağlı kalarak)

* EULA gereği Microsoft’un Windows ürününü tanıtmak için ürün paketinde, tanıtımlarda, yazışmalarda vb. kullandığı tüm ifadeler geçersizdir. Ürün bu şekilde tanıtıldığı gibi gelmeyebilir ve siz tüm hataları ile birlikte kabul etmiş sayılırsınız. Elbette bu durumdan Microsoft’u sorumlu tutamazsınız. (Beni  asla )

* GNU/Linux dağıtımlarında bu tür yöntemlere başvurulmaz. Bir dağıtımın özellikleri ne ise sürüm notlarında, tanıtımlarda belirtilir ve olmayan şeyler var gibi gösterilmez. Çoğunlukla bilinen, görülen hatalar çok hızlı bir şekilde düzeltilir ya da bir sonraki sürüme bırakıldıysa açıkça belirtilir.

* EULA gereği Microsoft, hiç bir şekilde hiç bir şeyden sorumlu tutulamaz. Hatta sözleşmeyi ihlal etse dahi yine sorumlu tutulamaz. Çözüm sağlamaya zorlanamaz. Ödeyeceği tazminat çoğunlukla 5$ ya da ürün lisans bedeli kadardır. (Evet yanlış okumadınız 5 Amerikan doları)

* GNU/Linux dağıtımlarında da elbette her yazılımda olduğu gibi hatalar olabilmektedir. Ancak çoğunlukla bir sorunla karşılaştığınızda karşınızda sürekli kaçan değil, onlarca yüzlerce gönüllü ile sorununuza çözüm bulmak üzere üzerinize gelen birilerini bulursunuz. (Evet, siz “Boşver” deseniz dahi, ısrarla sorununuzu çözmek isteyen pek çok gönüllü ile karşılaşabilirsiniz.)

Evet, başta “Windows şunu yapabiliyor Linux yapabiliyor mu?” diye sorulmuştu.

GNU/Linux ile Windows ile yapabileceğiniz hemen herşeyi pek çok özgür yazılım alternatifi ile yapabiliyorsunuz. Şimdi ben soruyorum;

“Peki, siz GNU GPL lisansına sahip GNU/Linux ile sahip olduğunuz haklara, EULA lisansı ile kiraladığınız Windows ile sahip misiniz?”

Gerçek özgürlük paylaşmaktır.